EFJ i SafeJournalists traže od Albanije da povuče ograničenja za novinare na suđenjima

Evropska federacija novinara (EFJ) i regionalna mreža SafeJournalists izrazile su zabrinutost zbog pojedinih odredaba novog internog pravilnika Specijalnog prvostepenog suda za korupciju i organizovani kriminal (GJKKO) u Albaniji koje se odnose na medije, a koje uvode značajna ograničenja u radu novinara prilikom praćenja sudskih postupaka. Pravilnik je usvojen Odlukom br. 49 od 17. jula 2026. godine, objavljen 31. jula, a trebalo bi da stupi na snagu 1. septembra ove godine.

Prema pisanju portala Media.ba, EFJ je u okviru projekta Media Freedom Rapid Response (MFRR) saopštila da je propis usvojen tajno, bez ikakvih prethodnih konsultacija sa novinarskim udruženjima, i da se njegove odredbe značajno razlikuju od onoga što je Visoko sudsko vijeće 2023. godine propisalo u dokumentu o odnosima između sudova, javnosti i medija. Federacija je pozvala sud da odmah odgodi stupanje na snagu propisa i pokrene odgovarajući proces konsultacija sa članovima EFJ i drugim relevantnim stranama iz novinarske zajednice.

Posebno spornom ocijenjena je odredba koja novinarima zabranjuje korišćenje mobilnih telefona tokom sudskih rasprava. EFJ ističe da je ta zabrana daleko od trivijalne jer direktno onemogućava izvještavanje u stvarnom vremenu i komunikaciju sa redakcijama, što ugrožava pravovremeno i transparentno informisanje javnosti o suđenjima za korupciju i organizovani kriminal.

SafeJournalists mreža, u saopštenju koje prenosi Nezavisno udruženje novinara Srbije (NUNS), ukazuje i na druge problematične aspekte pravilnika. Mreža upozorava da godišnja i lična akreditacija predviđena članom 90 može predstavljati prepreku za frilensere, novinare na početku karijere i one koji su tek dobili zadatak da izvještavaju sa suda. Takođe, procedure koje zahtijevaju prijavu pristupa najmanje 24 sata prije ročišta, kao i posebne zahtjeve za audiovizuelno praćenje, mogu biti nepotrebno administrativno opterećenje.

Generalni sekretar EFJ Rikardo Gutijerez izjavio je da se svaki propis s tako velikim uticajem na pravo javnosti na informacije mora usvajati kroz transparentan dijalog, te da opšta zabrana osnovnih alata za izvještavanje nije ni neophodna ni proporcionalna.

SafeJournalists mreža pozvala je Specijalni sud da obustavi primjenu spornih odredaba i sprovede ciljanu reviziju kroz smislen konsultativni proces sa novinarima, medijskim organizacijama, pravnim stručnjacima i organizacijama civilnog društva. Albansko Udruženje novinara je u izvještaju krajem jula preporučilo korišćenje djelomičnog snimanja umjesto potpunih zabrana, u skladu sa smjernicama Visokog sudskog vijeća.