Organizacije SE: Sloboda medija na Kosovu u ozbiljnom padu zbog političkog miješanja
Partnerske organizacije Platforme Savjeta Evrope za zaštitu novinarstva upozoravaju na pogoršanje slobode medija na Kosovu, uzrokovano verbalnim napadima političara na novinare i slabljenjem nezavisnosti medijskih institucija. Kosovo je na Svjetskom indeksu slobode štampe za 2026. godinu palo za 28 mjesta u odnosu na 2023. godinu.
Sloboda medija na Kosovu ušla je u period vidljivog pogoršanja, što je posljedica političkog miješanja, verbalnih napada na novinare i slabljenja nezavisnosti medijskih institucija, navodi se u izvještaju partnerskih organizacija Platforme Savjeta Evrope za zaštitu novinarstva, koji je objavljen 20. jula, a prenosi ga Radio Slobodna Evropa (RSE).
Izvještaj je rezultat međunarodne misije za utvrđivanje činjenica, sprovedene od 24. do 26. marta u Prištini. U njoj su učestvovali predstavnici osam međunarodnih organizacija za slobodu medija, među kojima su Reporteri bez granica (RSF), Međunarodni institut za štampu (IPI) i Evropska federacija novinara (EFJ).
Delegacija je tokom posjete razgovarala sa vršiocem dužnosti premijera Aljbinom Kurtijem, novinarima, urednicima, predstavnicima Radio-televizije Kosova (RTK) i Nezavisne medijske komisije, kao i sa organizacijama civilnog društva i međunarodnim diplomatama.
Prema pisanju Media Centra Sarajevo, u izvještaju se ističe da je vladajuća stranka Samoopredjeljenje (Vetëvendosje) podrila nekoliko standarda slobode medija. Organizacije ocjenjuju da su pozitivni aspekti, poput pluralističkog medijskog pejzaža, niskog nivoa fizičkih napada na novinare i pravnog okvira u velikoj mjeri usklađenog sa evropskim standardima, zasjenjeni sve problematičnijom klimom.
Kao ključne uzroke nazadovanja, izvještaj prepoznaje posljedice osporenog zakona o Nezavisnoj medijskoj komisiji koji je naknadno poništio Ustavni sud, potom izazove sa finansiranjem i samostalnošću javnog emitera RTK, kao i porast verbalnih napada i pokušaja diskreditacije novinara od strane političara, naročito iz vladajuće stranke.
Ova dešavanja odrazila su se i na međunarodni plasman Kosova. Na Svjetskom indeksu slobode štampe Reportera bez granica za 2026. godinu, Kosovo se nalazi na 84. mjestu od 180 zemalja, što je pad od 28 pozicija u poređenju sa 2023. godinom. Zbog toga je, kako upozoravaju organizacije, narušen dotadašnji imidž Kosova kao jednog od lidera u regionu po pitanju slobode medija.
Značajan dio izvještaja posvećen je bezbjednosti novinara. Iako je broj fizičkih incidenata opao u odnosu na 2023. godinu, novinari se sve češće susrijeću sa verbalnim prijetnjama, kampanjama diskreditacije i uznemiravanjem na internetu, a iza kojih nerijetko stoje visoke političke figure. Udruženje novinara Kosova je samo tokom 2025. godine zabilježilo 69 slučajeva koji uključuju novinare i medije.
Delegacija je zabrinutost iskazala i zbog jezika kojim se napadaju novinari, ukazujući na primjere javne kritike premijera Kurtija na račun medijskih kuća. Kurti, prema navodima iz izvještaja, na sastanku sa misijom nije priznao da su bezbjednosni rizici po novinare ozbiljni, a njegov kabinet je u kasnijem pisanom odgovoru poručio da ne podržava niti toleriše verbalne napade na novinare. Radio Slobodna Evropa navodi da je od kabineta premijera zatražen komentar na nalaze izvještaja, ali odgovor još nije stigao.
Izvještaj takođe izražava zabrinutost zbog situacije u javnom emiteru RTK, gdje nedovoljno finansiranje, pravne nesigurnosti i navodi o političkom pritisku ugrožavaju uređivačku nezavisnost. Novinari su delegaciji prenijeli svjedočenja o otpuštanjima iz emisija i disciplinskim postupcima, iako je rukovodstvo RTK te navode negiralo.
Pored kritika, izvještaj ističe i pozitivne pomake, poput saradnje sa pravosudnim sistemom i bržeg rješavanja slučajeva vezanih za novinare. Organizacije pozivaju sledeću vladu Kosova da obnovi povjerenje u demokratske institucije i proces reformi.