Izumiranje dinosaura izazvao rijedak ugljični hondrit
Analize izotopa nikla sugerišu da je udar iz Čiksuluba, koji je zbrisao dinosauruse, izazvao rijedak meteorit klase Ornans, inače samo pet odsto svih poznatih meteorita.
Međunarodni tim naučnika preciznim mjerenjima izotopa nikla suzio je tip svemirske stijene koja je prije 66 miliona godina izazvala posljednje masovno izumiranje na Zemlji. Rezultati objavljeni u časopisu Science Advances ukazuju na rijedak i primitivan ugljični hondrit klase Ornans, poznatije kao CO hondrit.
Istraživači sa Instituta za fiziku Zemlje u Parizu, Slobodnog univerziteta u Briselu, Univerziteta Britanske Kolumbije i Univerziteta u Beču decenijama su sakupljali glinovite uzorke iz tankog sloja koji je nastao širom planete poslije udara u Čiksulubu. Kako je čitav impaktor ispario pri sudaru, u tom sloju očuvani su samo tragovi projektila. „Ovo je izazovan rad. Samo sićušni dio projektila sačuvan je u graničnom sloju krede i paleogena, jer je cijeli meteorit ispario pri udaru”, izjavio je profesor Filip Kle [Philippe Claeys] sa VUB-a i UBC-ja, jedan od autora studije.
Upoređujući izotopske potpise nikla iz sloja sa onima iz meteorita pronađenih na Zemlji, tim je zaključio da impaktor pripada klasi CO hondrita. Ugljični hondriti čine svega pet odsto svih do sada prikupljenih meteorita, a CO hondriti tek maleni udio u toj grupi. Spadaju među najprimitivnije i najnetaknutije materijale u Sunčevom sistemu.
„CO hondriti definitivno nisu tipični meteori koje nalazite u muzejskim zbirkama”, objasnio je Kle. „Sadrže mnogo manje isparljivih elemenata – ugljenika, cinka, vode i naročito sumpora – od drugih klasa koje smo do sada otkrili na Zemlji.”
Iako novi nalaz ne mijenja teoriju o samom uzroku izumiranja, on umanjuje vjerovatnoću da je sumpor iz impaktora bio presudni okidač. Glavni faktor bilo bi raspršivanje sitnih čestica prašine u atmosferu koje je blokiralo sunčevu svjetlost i izazvalo globalno zahlađenje.
Prečnik impaktora iz Čiksuluba procijenjen je na 10 do 15 kilometara, a u poluostrvo Jukatan udario je brzinom od oko 64.000 kilometara na sat, stvorivši krater širok oko 180 kilometara. Potencijalno porijeklo ove stijene smješta se u udaljene regije spoljašnjeg Sunčevog sistema, pa čak i u spoljni dio asteroidnog pojasa blizu Jupitera.
„Biti pogođen ovako rijetkim, udaljenim projektilom zaista pokazuje koliko su dinosaurusi imali nesreće”, dodao je Kle. Mnoga pitanja o porijeklu impaktora ostaju otvorena, ali ovo istraživanje značajno sužava krug kandidata i pruža podatke koji bi mogli biti korisni i za buduća predviđanja potencijalnih udara.