Letjelica za spas NASA-inog teleskopa u nekontrolisanom okretanju

Svemirska letjelica Link, namijenjena za rizičnu misiju podizanja orbite NASA-inog satelita za astrofiziku, suočava se sa ozbiljnim problemima u kontroli položaja koji prijete uspjehu misije, saopštila je kompanija Katalyst spejs tehnolodžiz (Katalyst Space Technologies). Letjelica se trenutno nalazi u takozvanom višeosnom okretanju (multi-axis spin), što je dovelo i do privremenog gubitka komunikacije.

Prema objavi kompanije od 28. jula, dva od tri reakciona točka (reaction wheels) na letjelici, ključna za precizno upravljanje položajem, nisu u funkciji. Uz to, potisnici sistema za kontrolu reakcije (reaction control system) rade samo djelimično. „Tokom puštanja u rad, Katalystov tim naišao je na niz tehničkih problema vezanih za kontrolu položaja letjelice. U posljednja 72 sata, letjelica Link je bila u višeosnom okretanju, što je izazvalo privremeni gubitak komunikacije i ponovno pokretanje sistema,” naveli su iz kompanije, a prenosi Spejs njuz (Space News).

Link je lansiran 3. jula raketom Pegazus Iks-El (Pegasus XL) u nisku Zemljinu orbitu sa zadatkom da se sastane i spoji sa NASA-inim opservatorijem Nil Gerels Svift (Neil Gehrels Swift Observatory). Taj opservatorij za gama-zrake nalazi se u orbiti koja opada, a bez intervencije bi ušao u atmosferu krajem ove ili početkom sljedeće godine. NASA je prošlog septembra dodijelila Katalystu ugovor vrijedan 30 miliona dolara za ovu misiju.

Prvobitna faza puštanja u rad nije protekla bez problema. Još sredinom jula kompanija je prijavila anomalije u kontroli položaja i komunikaciji, ali je tada saopšteno da su softverske zakrpe i operativne izmjene vratile pouzdanu kontrolu. Međutim, novi, ozbiljniji kvar dva reakciona točka poništio je taj napredak. Kako objašnjava portal Astromagazin (Astronomy.com), gubitak dva od tri točka značajno smanjuje sposobnost letjelice da se precizno orijentiše, što je od suštinskog značaja za delikatne manevre približavanja i hvatanja 20 godina starog teleskopa. Za poređenje, svemirski teleskopi Džejms Veb i Nensi Grejs Roman imaju po šest reakcionih točkova, što obezbjeđuje potpunu redundansu u slučaju kvara.

U pokušaju da spase misiju, Katalyst je započeo seriju paljenja električnih potisnika sa pokretnom mlaznicom (gimbaled electric propulsion thrusters) kako bi usporio okretanje letjelice. „Već smo započeli ovu seriju paljenja i vidimo željeni efekat,” navodi kompanija. Plan je da se tokom narednih nekoliko sedmica ažuriraju sistemi za navođenje, navigaciju i kontrolu kako bi odražavali trenutnu konfiguraciju letjelice, a zatim, nakon testiranja, pokuša približavanje Sviftu.

„Misija je i dalje aktivna i nastavljamo da vjerujemo da, uz ove izmjene, Link ima održiv put do susreta sa Sviftom,” poručili su iz Katalista. Ipak, ostaje otvoreno pitanje da li letjelica sa samo jednim funkcionalnim reakcionim točkom može bezbjedno da se približi i uhvati opservatorij, s obzirom da operacije susreta i približavanja zahtijevaju fino podešene manevre.

NASA je prije lansiranja navela da napori za podizanje Sviftove orbite moraju početi prije nego što visina letjelice padne ispod 300 kilometara. Opservatorij se trenutno nalazi na visini od oko 350 kilometara, a očekuje se da će kritični prag od 300 kilometara dostići u oktobru.