Više od 200 rijeka na Aljasci postalo narandžasto zbog otapanja permafrosta
Istraživači su dokumentovali da je više od 200 vodotoka u oblasti Bruksovog masiva na Aljasci promijenilo boju iz bistre u narandžastu, i to uglavnom u posljednjih 10 do 12 godina. Ovu pojavu, objavljenu u NOAA-inom Arktičkom izvještaju za 2025. godinu, naučnici pripisuju otapanju permafrosta koje oslobađa željezo i metale u vodu.
Naučnici su identifikovali više od 200 slivnih područja na Aljasci u kojima je voda potoka i rijeka u kratkom periodu prešla iz bistre u narandžastu boju. Ovaj fenomen, koji je primijećen u regionu Bruksovog masiva, u velikoj mjeri se odigrao tokom proteklih 10 do 12 godina i podudara se sa izrazitim porastom temperatura vazduha i tla, navodi se u izvoru u čijem su fokusu satelitski, avionski i terenski podaci.
Naučnici smatraju da je najvjerovatniji uzrok narandžastih, „zarđalih” rijeka otapanje tla bogatog permafrostom, ubrzano zagrijavanjem. Oni pretpostavljaju da voda sada nailazi na odmrznuto tlo i stijene do kojih ranije nije dopirala. Hemijsko raspadanje minerala ispušta željezo, sumpornu kiselinu i metale u tragovima, što podsjeća na proces kiselih rudničkih voda, prenosi NASA. Mikrobi bi takođe mogli da doprinesu promjeni boje tako što proizvode rastvorljivi oblik željeza dok razgrađuju organsku materiju u tlu koje se otapa, a koje potom oksidira, odnosno „rđa”, u tekućim vodotocima.
Nalazi su objavljeni u NOAA-inom Arktičkom izvještaju za 2025. godinu (Arctic Report Card). Tim naučnika iz Službe nacionalnih parkova SAD, Geološkog zavoda SAD i nekoliko univerziteta je još 2024. godine dokumentovao 75 takvih promjena na sjeveru Aljaske, da bi naknadnim istraživanjem, uglavnom korišćenjem satelitskih snimaka visoke rezolucije, tom broju dodato još 200 opažanja.
“Još uvijek sam iznenađen širokim prostornim obuhvatom naših opažanja”, izjavio je Bret Pulin (Brett Poulin), ekološki toksikolog sa Kalifornijskog univerziteta u Dejvisu, koji sa saradnicima prati ove vodotoke još od 2013. godine, kada su mnogi još bili bistri. “Sada vidimo stotine potoka koji su promijenili boju naizgled preko noći, uključujući one u zaštićenim nacionalnim koridorima divljih i slikovitih rijeka.” Naučnici su koristili Landsat podatke kako bi utvrdili početak promjene i otkrili da su neki vodotoci postali narandžasti i zadržali tu boju, dok su se drugi povremeno vraćali u bistru.
Istraživači sada žele da se usredsrijede na precizne mehanizme koji pokreću zarđalu obojenost i njene godišnje varijacije. Postoje indicije da dubok snježni pokrivač može izolovati tlo i omogućiti ranije otapanje permafrosta ljeti, dok jači protok vode tokom godine povremeno razblaži diskoloraciju. Tim planira geofizička istraživanja kako bi se ispitala podzemna geologija, hidrologija i stanje permafrosta.
Poseban fokus biće na posljedicama po kvalitet vode i akvatične ekosisteme. Lokalne zajednice se oslanjaju na ove riječne sisteme za vodu za piće i ribolov, a na nekim lokacijama je već dokumentovan pad biodiverziteta u vodotocima koji je vremenski povezan sa prelaskom vode u narandžastu boju. Ekipa naučnika sada dublje istražuje obrasce toksičnosti, naročito na mjestima gdje se zarđale rijeke preklapaju sa poznatim područjima za mriješćenje migratornih riba.