Otkriven prvi egzomjesec ili nešto treće? Neobičan objekat izazvao debatu među astronomima
Astronomi su u sistemu CD-35 2722 detektovali objekat mase Jupitera koji kruži oko smeđeg patuljka, što je pokrenulo raspravu da li je riječ o prvom potvrđenom egzomjesecu, egzoplaneti ili potpuno novoj kategoriji nebeskih tijela.
Međunarodni tim astronoma, predvođen Kevinom Hojom sa Univerziteta Dijego Portales u Santijagu, otkrio je neobičan objekat u sistemu CD-35 2722 koji bi mogao biti prvi potvrđeni egzomjesec. Ipak, zbog njegove mase i neobične orbite oko smeđeg patuljka – a ne planete – naučnici se spore oko toga kako ga klasifikovati. Recenzirani rad objavljen je 22. jula 2026. u časopisu Nature.
Koristeći Veoma veliki teleskop (VLT) u Čileu, istraživači su od oktobra 2023. do februara 2026. posmatrali smeđi patuljak u sistemu CD-35 2722, koji sa oko 30 masa Jupitera kruži oko zvijezde upola manje mase od Sunca. Periodične promjene u spektru svjetlosti smeđeg patuljka otkrile su prisustvo masivnog pratioca čije gravitaciono privlačenje izaziva njihanje – isti metod kojim su devedesetih godina otkrivene prve egzoplanete.
Novootkriveni objekat ima masu bar jednaku Jupiterovoj. Problem je u tome što ne kruži direktno oko zvijezde, već oko smeđeg patuljka koji kruži oko zvijezde.
Tim za sada koristi termin „egzosatelit”. „Objekat je očigledno dovoljno masivan da bude planeta, ali ne kruži oko zvijezde, iako kruži oko objekta koji kruži oko zvijezde”, objasnio je Hoj. Prema definiciji Međunarodne astronomske unije (IAU) iz 2018. godine, objekat planetarne mase koji kruži oko smeđeg patuljka nedvosmisleno se klasifikuje kao egzoplaneta. Astronom Dejvid Kiping sa Kolumbija univerziteta, koji više od decenije traga za egzomjesecima, ističe: „Ako prihvatite da je ovo smeđi patuljak, to na neki način primorava da pratilac bude planeta”.
Međutim, Hiju ni ta odrednica ne odgovara. „Zbog hijerarhijske postavke sistema, ne djeluje isto kao ono što normalne planete rade”, rekao je on. Koautorka studije Alis Zurlo sa Univerziteta Dijego Portales dodaje: „Kao god egzotičan bio, ovaj sistem je zaista jedinstven i predstavlja proboj: prvu vjerodostojnu detekciju egzosatelita”.
Otkriće podstiče dugogodišnju debatu o tome šta čini planetu – unutrašnja svojstva objekta ili njegov odnos prema drugim tijelima. U Sunčevom sistemu najveći mjeseci, Saturnov Titan i Jupiterov Ganimed, približno su iste mase i veličine kao i najmanja planeta Merkur. „Bilo bi nam prijatno da Merkur nazovemo mjesecom da kruži oko Jupitera, a Ganimed planetom da kruži oko zvijezde”, primijetio je Hoj.
Naučnici pretpostavljaju da u drugim zvjezdanim sistemima postoji mnogo egzomjeseca, slično brojnim mjesecima Sunčevog sistema, ali ih je dosad bilo izuzetno teško pronaći. Kako navodi EarthSky, astronomi su pronašli kandidate za egzomjesece oko udaljenih egzoplaneta, ali potvrda do sada nije postojala. Sadašnje otkriće, iako ne donosi jednoznačnu klasifikaciju, ukazuje na to da bi era potvrđenih egzomjeseca mogla biti blizu. Kako je zaključio Kiping, „priroda uopšte ne mari za to kako ljudi žele uredno da svrstaju stvari”.