Vatrene oluje možda zbrisale dinosauruse u prvim satima poslije udara asteroida
Studija Univerziteta Purdue ukazuje da je toplotno zračenje zarobljeno silikatnom prašinom od udara asteroida moglo izazvati globalne požare i ubiti kopnene životinje za samo nekoliko sati, mnogo prije nego što je nastupila ledena zima.
Najnovije istraživanje američkog Univerziteta Purdue u Indijani sugeriše da ogromne vatrene oluje možda nisu bile posljedica, već prvi i najbrži smrtonosni udarac koji je zadesio Zemlju nakon udara asteroida prije 66 miliona godina. Prema studiji, većina kopnenih dinosaurusa mogla je stradati od toplotnog zračenja u roku od nekoliko sati, znatno prije globalne zime koja se decenijama smatrala glavnim krivcem za masovno izumiranje.
Od otkrića kratera Čiksulub (Chicxulub) ispod Meksičkog zaliva, preovladavalo je mišljenje da je prašina podignuta udarom godinama blokirala sunčevu svjetlost, zaustavila fotosintezu i dovela do kolapsa lanaca ishrane. Međutim, tim predvođen planetarnim naučnikom Brendonom Džonsonom (Brandon Johnson) iznio je novu hipotezu koja početak katastrofe smješta u prve sate nakon sudara.
Kada je asteroid prečnika oko 10 kilometara udario u poluostrvo Jukatan, trenutno je ispario ogromne količine stijena. Dok se dio te pare hladio i formirao sitne kamene kuglice koje su padale nazad kroz atmosferu, drugi dio se pretvorio u gust oblak fine silikatne prašine. Prema nalazima objavljenim u časopisu Journal of Geophysical Research: Biogeosciences, upravo je taj sloj prašine odigrao ključnu ulogu koju su prethodni modeli previdjeli.
Istraživači objašnjavaju da je prašina djelovala poput ogromnog toplotnog ćebeta. Umjesto da toplotno zračenje nastalo padom užarenih kuglica ode u svemir, prašina ga je zarobila i preusmjerila nazad ka površini Zemlje. Njihovi proračuni pokazuju da je rezultujući toplotni talas bio oko 3,5 puta jači nego što se ranije mislilo.
Iako to zračenje nije bilo dovoljno jako da direktno zapali debela stabla, lako je premašilo tačku paljenja trave, lišajeva i borovih iglica, stvarajući prirodno gorivo za požare ogromnih razmjera. Istovremeno, živa bića na površini bila su izložena smrtonosnoj dozi toplote: procjenjuje se da je doza zračenja bila čak 17 puta veća od one koja je smrtonosna za ljude.
Kako prenosi Politika, okviri ove hipoteze počeli su da dobijaju na težini 2023. godine otkrićem izuzetno tankog sloja prašine na fosilnom nalazištu Tanis u Sjevernoj Dakoti, koji se nalazi neposredno iznad sloja kamenih sfera. Sličan sloj je potom identifikovan i u basenu Raton na granici Kolorada i Novog Meksika, što je ukazalo na globalnu distribuciju ove pojave.
Nakon što bi se toplotni talas raspršio za oko sat vremena, isti taj oblak prašine bi zaklonio sunce i započeo višegodišnji period tame i zime. Naučnici naglašavaju da, uprkos uvjerljivosti nove hipoteze, dokazi o globalnim požarima ostaju nepotpuni jer su direktni tragovi tih požara do sada pronađeni samo na tlu Sjeverne Amerike.
Takođe, hipoteza ne objašnjava u potpunosti izumiranje morskih vrsta. Planetarni naučnik Džem Berk Senel (Cem Berk Senel) sa Kraljevske opservatorije Belgije, koji nije učestvovao u istraživanju, napominje da požari nisu mogli mnogo da učine usred okeana i da je kolaps lanca ishrane izazvan nedostatkom svjetlosti vjerovatno i dalje igrao presudnu ulogu u masovnom izumiranju u vodi.
Džonson ističe da su se užasi nastavili i za preživjele. Životinje koje su se uspjele skloniti od toplote, poput ptica i sisara koji su se ukopavali, morale su da se suoče sa neprekidnom tamom i čađu od požara. Ipak, kako je naglasio, njihov opstanak bio je ključan – jer bez njih ni mi danas ne bismo postojali.